adwokat Tytus Mystkowski
Ukończyłem Uniwersytet Jagielloński na Wydziale Prawa i Administracji. Od 2016 r. jestem członkiem Szczecińskiej Izby Adwokackiej. Legitymuję się dziesięcioletnim doświadczeniem w zakresie świadczenia pomocy prawnej. Moje zainteresowania zawodowe koncentrują się w szczególności wokół prawa cywilnego, prawa karnego oraz prawa gospodarczego. Chętnie podejmuję się prowadzenia spraw konsumentów przeciwko bankom i innym instytucjom finansowym.
Instytucja przebaczenia w przypadku niegodności dziedziczenia. Prawo spadkowe przewiduje również instytucję przebaczenia spadkodawcy w stosunku do którego istnieją okoliczności uzasadniające uznanie go za niegodnego dziedziczenia,
o uznaniu spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia pisałem w poprzednim artykule. Jeśli za życia zmarły, świadomie przebaczył zachowanie spadkobiercy mającego być uznanym za niegodnego dziedziczenia (tzn. dokonał aktu, z którego wynika, że nie czuje urazy do spadkobiercy), to unicestwia to powód uznania danego spadkobiercy za niegodnego z tej przyczyny. Przykładowo, jeżeli spadkobierca, który mógłby zostać uznany za niegodnego przeprosi spadkodawcę za jego życia, a spadkobierca przeprosiny przyjmie, to wówczas mamy do czynienia ze skutecznym przebaczeniem. W takim wypadku nawet jeśli Sąd uznałby, że obiektywne przesłanki wynikające z 928 k.c. zostały spełnione, to nie może już uznać spadkobiercy za niegodnego.
Charakter prawny przebaczenia
Przebaczenie jest uzewnętrznionym aktem ludzkiej woli, z którym ustawa wiąże określony skutek. Nie jest klasyczną czynnością prawną ani oświadczeniem woli zmierzającym do ukształtowania stosunku prawnego. Ustawodawca przewidział jednak przepis porządkujący stosowanie reguł do tak zwanych innych oświadczeń.
Od 10 lipca 2015 r. do Kodeksu cywilnego wprowadzono art. 65¹, zgodnie z którym przepisy o oświadczeniach woli stosuje się odpowiednio do innych oświadczeń. Pozwala to korzystać z pewnych ogólnych reguł dotyczących wykładni i wad oświadczeń,
choć w orzecznictwie i piśmiennictwie podkreśla się, że o przebaczeniu rozstrzyga przede wszystkim jego istota tj. uzewnętrzniona decyzja przebaczenia konkretnego czynu przez spadkodawcę działającego z dostatecznym rozeznaniem.
Kluczowe jest uzewnętrznienie. Same uczucia, których nie ujawniono w żaden sposób, nie wystarczą. Nie można skutecznie przebaczyć wyłącznie przez bierność.
Przebaczenia nie można też odwołać. Jako zdarzenie prawne dokonane poprzez ujawnienie woli wybaczenia pozostaje ono skuteczne niezależnie od późniejszych wahań czy zmiany nastawienia.
Forma
Przebaczenie nie wymaga zachowania żadnej szczególnej formy. Może być dokonane ustnie, na piśmie lub być dorozumiane np. poprzez odnowienie zerwanych stosunków.
W praktyce oznacza to, że spadkodawca, w stosunku, do którego spadkobierca dopuścił się działań, które mogłyby doprowadzić do uznania go za niegodnego dziedziczenia, może wyrazić swoje przebaczenie, sporządzając testament ustanawiający spadkobiercom osobę, która mogłaby zostać uznana niegodną dziedziczenia.
Niekiedy dla skutecznego przebaczenia może wystarczyć samo zachowanie spadkodawcy, który nawet nie złożył żadnego oświadczenia woli oświadczenia woli w jakiejkolwiek formie. Przykładem takiego dorozumianego przebaczenia może być sytuacja, w której spadkodawca – po wystąpieniu nagannego zachowania ze strony spadkobiercy – najpierw zerwał z nim wszystkie stosunki, a następnie osoby te ponownie zaczęły utrzymywać poprawną relację. W takim wypadku skuteczność przebaczenia zależy od tego, czy uda się wykazać, że z zachowania spadkodawcy wyraźnie wynika jego wola o puszczeniu krzywdy wyrządzonej mu przez spadkobiercę w niepamięć.
Skutki uznania
Przebaczenie wyłącza możliwość uznania spadkobiercy za niegodnego. Oznacza to, że spadkobierca dziedziczy tak jak każdy uprawniony – jego udział w spadku jest liczony według zasad ogólnych. Ponadto przebaczenie może niweczyć także skutki ewentualnego wydziedziczenia. Zgodnie z art. 1010 § 1 k.c. przebaczenie powoduje, że sporządzony wcześniej testament z klauzulą wydziedziczenia nie będzie odnosił skutków prawnych.
Praktyka
W praktyce przebaczenie musi być dokonane z wystarczającym rozeznaniem – czyli spadkodawca musi w chwili przebaczenia rozumieć, co i komu wybacza. To na osobie, której zarzuca się niegodność, spoczywa ciężar udowodnienia, że spadkodawca dokonał skutecznego przebaczenia. Przebaczenie dotyczy konkretnego zachowania prowadzącego stwierdzenia niegodności dziedziczenia. Nie wystarczy ogólne pojednanie i wybaczenie przewinień, musi to być wyraźne zrzeczenie się odczuwanej urazy odnoszącej się do danego naruszenia. Jeśli jednak sąd uzna, że przebaczenie rzeczywiście nastąpiło, nie może uznać spadkobiercy za niegodnego.
Podsumowanie
Przebaczenie to instytucja, która uznaje wyższość woli spadkodawcy nad surowymi sankcjami, które wynikają z przepisów bezwzględnie obowiązującego praw. Znaczy to, że ostateczna decyzja, czy dana krzywda ma powodować dla spadkobiercy negatywne skutki prawne w zakresie dziedziczenia zależy od spadkodawcy.
Każdy przypadek jest jednak inny – liczą się konkretne okoliczności, dowody i intencje spadkodawcy. W razie wątpliwości co do tego, czy w danej sprawie miało miejsce skuteczne przebaczenie warto zasięgnąć porady doświadczonego adwokata, który zajmuje się prawem spadkowym.
Dzięki temu można skutecznie zadbać o swoje interesy i uniknąć pochopnych kroków
w tak delikatnej materii, jaką jest dziedziczenie. W celu konsultacji zapraszamy do nawiązania kontaktu z naszą kancelarią. Dzięki temu będziemy w stanie udzielić Państwu należytego wparcia.